نقد و بررسى ناگفته پيداست كه آنچه را اين گروه گفته‌اند صرفا يك فرضيه است ، و هيچگونه دليلى بر آن اقامه نكرده‌اند و در حقيقت آنها پيامبران را مردانى با نبوغ فكرى و عظمت شخصيت معرفى كرده‌اند ، بىآنكه رابطه آنها را با مبدء جهان هستى ، خداوند ، و دريافت علوم از ناحيه او ، و از بيرون وجود خود ، پذيرفته باشند . تمام اشتباه آنها از اينجا سرچشمه مىگيرد كه خواسته‌اند وحى را با معيارهاى علوم تجربى خود دريابند ، و هر چه از اين قلمرو بيرون است نفى كنند ، و موجودات عالم را مساوى با آن بدانند كه آنها درك كرده‌اند و آنچه را درك نكرده‌اند معدوم بشمرند . اين طرز تفكر آثار شومى نه تنها در بحث وحى كه در بسيارى از مباحث فلسفى و عقيدتى ديگر از خود به جاى گذاشته است ، و اصولا اين طرز تفكر از پاى بست ويران است زيرا منحصر ساختن تمام موجودات جهان را به موجودات مادى و عوارض آنها با هيچ دليلى ثابت نكرده‌اند . ج - نبوغ فكرى بعضى ديگر مطلب را از اين هم فراتر برده‌اند و وحى را رسما نتيجه نبوغ فكرى انبيا پنداشته‌اند ، و مىگويند آنها مردانى بودند پاك فطرت و داراى نبوغ فوق العاده كه با آن مصالح جامعه انسانى را درك مىكردند و به صورت معارف و قوانينى بر انسانها عرضه مىداشتند . اين سخن در حقيقت انكار صريح نبوت انبيا ، و تكذيب گفته همه آنها ، و متهم ساختن آنها به انواع خلافگوئيها است ( العياذ باللَّه ) . به تعبير روشنتر هيچيك از اينها تفسير وحى نيست فرضيه هايى است كه